Tôi là Giang. Sinh sống và làm việc tại đảo Hòn Sơn hơn 30 năm. Và tôi dám nói điều này: Hòn Sơn có một cái chợ mà bạn không thấy ở đâu trên đất liền Việt Nam.
Chợ không có mái. Không có sạp. Không có đường nhựa dẫn vào.
Chợ họp trên mặt nước, giữa biển.
Khoảng 5 giờ sáng, những chiếc ghe câu mực từ đêm qua bắt đầu kéo về. Đèn LED đỏ đỏ xanh xanh nhấp nháy đằng xa. Chúng ghé thẳng vào các bè thu mua nổi giữa biển: bán mực, bán cá, bơm dầu, lấy nước, rồi quay đầu ra khơi. Toàn bộ giao dịch diễn ra trên mặt nước. Tiền trao cá múc, không cần biển hiệu, không cần đăng ký. Chỉ cần biết nhau.
Cái chợ đó người ta gọi là chợ nổi Hòn Sơn.
Chợ nổi Hòn Sơn là gì, họp ở đâu
Chợ nổi Hòn Sơn không phải chợ nổi trên sông như ở Cần Thơ hay Cái Răng. Không phải chợ trên bờ, không phải chợ dưới mái che.
Đây là hình thức mua bán diễn ra ngay trên mặt biển, giữa các ghe đánh bắt và các bè thu mua neo đậu ngoài vùng nước.
Tôi sống ở đây đủ lâu để hiểu: cái chợ này không do ai dựng lên. Nó hình thành tự nhiên vì nhu cầu. Ngư dân câu mực đêm về, cần bán ngay khi còn tươi. Bè thu mua cần hàng sáng sớm. Hai bên gặp nhau trên mặt nước. Vậy là thành chợ.
Khu vực các bè thu mua tập trung nhiều nhất ở vùng biển gần đảo Hòn Sơn, nơi tôi hay đứng live stream mỗi sáng từ trên tàu bán dầu của mình. Nhìn ra là thấy ghe ra ghe vô, người mua người bán, tiếng máy ghe xen tiếng người gọi nhau. 6 giờ 30 sáng mà tấp nập không thua gì chợ phiên trên bờ.
Chợ nổi Hòn Sơn họp mấy giờ
Tôi hay nói với khách: “Muốn thấy chợ nổi Hòn Sơn thì phải dậy lúc 5 giờ. Ngủ tới 7 giờ là lỡ hết.”
Nhịp chợ diễn ra theo luồng:
Khoảng 5 giờ đến 6 giờ 30 sáng, ghe câu mực đêm bắt đầu kéo về. Đây là lúc đông nhất. Ghe ghé bè, ngư dân chuyển mực sang, bên bè cân, trả tiền. Người ta không mặc cả lâu, không cò kè nhiều. Làm nghề biển với nhau, giá trong vùng ai cũng biết. Thuận mua vừa bán.
Anh Út là người tôi hay kể. Anh bán mực 2 đêm dồn lại được 19 triệu. Bơm 200 lít dầu xong, chụp hình phiếu gửi qua điện thoại, xong việc. Đơn giản như vậy thôi.
Khoảng 7 giờ đến 8 giờ, ghe câu mực đã vào hết, tới phiên ghe cào và ghe ốc cập bè. Lúc này không chỉ có mực. Ghẹ, tôm tích, cá các loại lần lượt lên bè. Người trên bè phân loại: ghẹ hạng 1, hạng 2, hạng 3. Tôm tích thường chú ý loại tôm tích gạch vì giá cao hơn.
Sau 8 giờ là vãn. Chợ tự tan vì ai cũng cần đi ngủ để đêm lại ra khơi tiếp.
Có một điều tôi thấy hay: sau những ngày gió mùa ghe không ra được, trời vừa im là ghe đổ vào đông nhất. Người đi làm nhiều, mực về nhiều, chợ nổi hôm đó rộ hơn mọi khi. Nếu hỏi tôi hôm nào chợ đẹp nhất để ra xem, tôi sẽ nói: hỏi người đảo xem hôm đó gió sắp im chưa, đó là hôm đáng ra nhất.
Trên chợ nổi bán gì
Chủ lực của chợ nổi Hòn Sơn là mực, vì nghề câu mực đêm là nghề chính của ngư dân ở đây.
Nhưng nói “mực” thì quá chung. Ở vùng biển Hòn Sơn, tôi đã thấy đủ loại: mực ống, mực gai, mực lá, mực nan, mực lao (dài mỏng), mực cóc, mực hút, mực bọt. Mỗi loại có cách câu khác, có giá khác, có cách chế biến khác.
Giá mực thu mua tại bè dao động khoảng 220.000 đến 250.000 đồng/kg tùy con nước, tùy ngày trúng hay thất. Bán lên bờ Rạch Giá khoảng 270.000 đến 280.000 đồng/kg. Đến tay người tiêu dùng ở thành phố thì cao hơn thêm. (Giá ghi nhận qua các buổi live của tôi, mang tính tham khảo, biến động theo mùa.)
Ngoài mực, khoảng 7-8 giờ sáng trở đi còn có ghẹ 3 hạng, tôm tích gạch, cá đục, cá chim, cá bóp và nhiều loại hải sản khác từ ghe cào, ghe ốc về sau.
Có một mẹo tôi hay chia cho người muốn mua mực tươi: muốn biết con mực có trứng không, thả vào thau nước. Mực nổi đít lên là không có trứng. Mực chìm xuống là có trứng. Đơn giản mà ít người biết.
Và nếu muốn ăn mực tươi nhất, hỏi tôi thì tôi nói: ăn ngay lúc 5-6 giờ sáng là tươi nhất. Không cần đi đâu tìm. Hỏi ngư dân vừa về bến là có ngay.
Còn mực lá một nắng thì ngon theo kiểu khác. Dân câu họ nói với tôi: mực lá phơi một nắng ngon hơn mực tươi. Tôi tin điều đó vì tôi đã ăn.
Người ta sống trên chợ nổi như thế nào
Câu chuyện tôi nhớ lâu nhất là về một cụ hơn 60 tuổi. Đi một mình. Đèn với lưới thôi. Câu sát bờ, độ sâu vùng nước ở đây chỉ khoảng 8 đến 10 thước. Đêm đó cụ kiếm được khoảng 700.000 đến 800.000 đồng. Sáng vào bán, không than thở gì hết.
Tôi sống ở đây hơn 30 năm. Tôi quen với hình ảnh đó. Nhưng mỗi lần nhìn lại vẫn thấy gì đó trong lòng.
Dân câu mực ở đây thức trắng đêm ngoài khơi. Sáng về bán mực, bơm dầu, lấy nước ngọt, ăn uống xong thì ngủ. Khoảng 1-2 giờ chiều dậy, chiều tối lại ra khơi. Vòng lặp đó ngày nào cũng vậy, trừ những hôm sóng to gió lớn.
Có những ghe nhỏ đi một mình ra khoảng 15 hải lý. Có ghe mành đèn 3 người, dùng đèn LED lớn dụ mực nổi lên rồi vây lưới kéo. Có cà ná nhỏ xíu, hai vợ chồng cùng chèo, thả ốc bẫy mực quanh đảo. Có ghe đi nằm dời 7 ngày ngoài khơi, mang đủ nước đủ thức ăn cho cả tuần. Mỗi ghe một kiểu. Nhưng đều về chung một điểm sáng sớm là cái chợ nổi này.
Có một điều ít người để ý: nước ngọt ở đảo rất quý. Mùa hè khan hiếm, phải tải từ đất liền ra. Một khối nước là 100.000 đồng. Tôi ở đây đủ lâu để thấy sự cực khổ của bà con, nên tôi cho ngư dân bơm nước miễn phí khi ghé bè của mình. Mỗi ghe một hai can nhỏ. Chuyện nhỏ thôi nhưng làm được thì làm.
Góc Giang Biển Đảo: vì sao chợ nổi Hòn Sơn khác mọi nơi
Tôi hay nói với người đến Hòn Sơn: “Ở trên chợ đảo thì không tấp nập bằng ở dưới biển đâu. Dưới biển nó có cái niềm vui của dưới biển.”
Cái chợ nổi này không phải điểm du lịch được dựng lên cho khách chụp hình. Nó là nhịp sống thật của người đảo. Tôi đứng trên tàu dầu của mình lúc 6 giờ 30 sáng, quay cảnh ghe ra ghe vô, ngư dân bán mực, bơm dầu, nói chuyện ríu rít, rồi live stream lên cho mọi người xem. Không phải vì tôi muốn làm nội dung. Vì tôi muốn mọi người thấy cái thứ tôi thấy đẹp nhất ở đây.
Người ta đi chợ trên bờ, chợ có nhà lồng, có sạp, có mái che. Còn chúng tôi đi chợ trên lồng bè. Mặt biển là nền chợ. Ghe là sạp hàng. Bè thu mua là điểm thanh toán. Không nơi nào trên đất liền có cái chợ như vậy.
Chợ nổi Hòn Sơn họp vì ghe về, và tan vì người ta cần đi ngủ để đêm nay lại ra khơi. Không cần ai thông báo mở cửa, không cần ai ra lệnh đóng cửa. Tự nhiên như thủy triều.
Nếu bạn ra Hòn Sơn mà bỏ lỡ cái chợ này, tôi nghĩ bạn đã bỏ lỡ phần thật nhất của đảo.
Câu hỏi thường gặp về chợ nổi Hòn Sơn
Chợ nổi Hòn Sơn họp lúc mấy giờ?
Chợ bắt đầu từ khoảng 5 giờ sáng khi những ghe câu mực đầu tiên về. Rộ nhất từ 5 giờ đến 6 giờ 30. Khoảng 7-8 giờ là ghe cào, ghe ốc về thêm. Sau 8 giờ chợ vãn dần.
Chợ nổi Hòn Sơn họp ở trên bờ hay trên nước?
Trên mặt nước. Ghe câu mực đêm về ghé trực tiếp vào các bè thu mua neo ngoài biển để bán hải sản, bơm dầu, lấy nước. Không có sạp trên bờ. Đây là điểm khác biệt hoàn toàn so với chợ hải sản thông thường.
Chợ nổi Hòn Sơn bán gì?
Chủ lực là mực tươi đêm vừa câu về: mực ống, mực lá, mực gai, mực nan và nhiều loại khác. Sau 7 giờ sáng có thêm ghẹ 3 hạng, tôm tích gạch, cá các loại từ ghe cào và ghe ốc về.
Có mua hải sản trực tiếp từ chợ nổi được không?
Được, nhưng cần có người đảo dẫn và giới thiệu. Ghe ghé bè, không phải bờ, nên khách không tự vào được.
Mực tươi Hòn Sơn giá bao nhiêu?
Giá tại bè thu mua dao động khoảng 220.000 đến 250.000 đồng/kg tùy thời điểm và con nước (giá tham khảo, biến động theo mùa).
Muốn xem chợ nổi Hòn Sơn thì đi lúc nào?
Chợ nổi diễn ra sáng sớm trước khi hầu hết khách thức dậy. Trong tour 2N1Đ, tôi có thể sắp xếp để bạn ra chứng kiến cảnh này, xem tại tour.giangca.vn/2n1d.
Video: chợ nổi Hòn Sơn qua ống kính Giang Biển Đảo
Đây là hai buổi live tôi ghi lại trực tiếp từ bè và từ tàu dầu của mình. Cảnh thật, không dàn dựng.
Buổi 1: Chợ nổi mực sáng sớm (live từ bè thu mua, 5-6h30, các loại mực tươi và mẹo phân biệt mực trứng):
Buổi 2: Nghề câu mực đêm và chợ nổi sáng (live từ tàu dầu, 6h30, các loại ghe và nhịp sống ngư dân):
Về tác giả
Lý Minh Giang (Giang Biển Đảo) sinh sống và làm việc tại đảo Hòn Sơn hơn 30 năm. Quen biết từng ngư dân, từng bè thu mua, từng con nước. Theo dõi tại @giangbiendao.
Đọc thêm: Làng bè Hòn Sơn | Kinh nghiệm du lịch Hòn Sơn A-Z
Muốn ra chợ nổi lúc 5 giờ sáng mà không biết đường? Để dân đảo dẫn. Xem tour trọn gói tại tour.giangca.vn/2n1d.