Hòn Sơn có một cái làng không có đường, không có số nhà, không cần địa chỉ. Nó nổi giữa biển, và cứ vài tháng lại dời đi chỗ khác.
Tôi là Giang, sinh sống và làm việc tại đảo Hòn Sơn hơn 30 năm. Trước khi làm du lịch, tôi từng nuôi cá lồng bè. Cái nghề đó dạy tôi hiểu rằng làng bè Hòn Sơn không phải một điểm check-in. Nó là một cách sống. Người sống trên bè không tính năm tháng theo lịch dương, mà tính theo chiều gió.
Đây là ngôi làng nổi hiếm có ở Việt Nam biết “chạy” theo từng con gió, từng mùa trong năm. Tôi đã thấy nó bắt đầu từ một chiếc bè, lớn lên thành hơn trăm lồng, rồi thu nhỏ lại, và chuyển mình thành nơi cho khách trải nghiệm cái đời sống mà không sách hướng dẫn nào tả nổi. Bài này tôi kể lại từ đầu, bằng con mắt người trong nghề.
Làng bè Hòn Sơn nổi giữa biển xanh, nhìn từ tàu vào đảo
Làng bè Hòn Sơn là gì, độc ở chỗ nào
Làng bè Hòn Sơn là cụm bè nuôi cá lồng nổi trên mặt biển, cách bờ chừng 5 đến 10 phút bằng thuyền. Mỗi bè là một sàn gỗ ghép trên phao và thùng nổi, bên dưới treo những lồng lưới thả sâu xuống nước để giữ cá. Người ta sống, ăn, ngủ, làm việc ngay trên cái sàn đó, giữa bốn bề là biển.
Điều làm làng bè Hòn Sơn khác mọi nơi là nó không đứng yên. Người nuôi bè ở đây sống theo gió mùa. Khi gió đổi chiều, cả làng bè được kéo dời sang vùng nước khuất gió hơn. Ba mùa gió trong năm là ba lần làng dời chỗ. Tôi đi nhiều, nhưng chưa thấy nơi nào ở Việt Nam mà cả một cái làng lại “chạy” theo con gió như vậy.
Đảo còn có hợp tác xã lồng bè để bà con nuôi bè liên kết với nhau. Người ngoài nhìn vào thấy mấy chiếc bè lộn xộn trên biển, nhưng bên trong nó là một cộng đồng có tổ chức, có luật lệ riêng của người đi biển.
Làng bè Hòn Sơn có từ bao giờ
Nghề nuôi cá lồng bè ở Hòn Sơn bắt đầu từ năm 2008. Người đầu tiên đưa nghề này về đảo là anh Lý Hùng Tính, dòng bè về nuôi cá bóp đầu tiên. Sau anh Tính là bè Oanh Hạnh, rồi nghề lan dần ra nhiều hộ.
Có một giai đoạn nghề bè lên rất mạnh. Cao điểm, Hòn Sơn nuôi trên 100 lồng bè (con số này là theo lời người dân đảo, chưa có thống kê chính thức). Biển quanh đảo lúc đó dày đặc bè, nhìn từ tàu vào cứ như một cái phố nổi.
Nhưng nghề bè là canh bạc giá. Nuôi cá bóp, cá mú tốn cả năm trời, mà giá thu mua thì trồi sụt theo thị trường. Giá cá xuống, chi phí mồi lên, một mùa thất là có thể mất trắng. Nhiều nhà đuối, bỏ bè lên bờ. Bây giờ Hòn Sơn còn khoảng 50 lồng bè.
Tôi từng ở trong số những người nuôi bè đó, nên tôi hiểu cái cảm giác đứng trên sàn bè lúc 5 giờ sáng, trời còn tối mà nước biển xung quanh đã lăn tăn vì cá đói quẫy trong lồng. Nghề bè nó vậy, gắn sáng tối đời mình với con nước.
Toàn cảnh đảo Hòn Sơn và khu bè nuôi cá nhìn từ trên cao
Cái làng biết “chạy” theo 3 mùa gió
Đây là điều tôi thích kể nhất khi dẫn khách ra bè. Làng bè không đứng yên một chỗ, nó di chuyển theo gió mùa để tránh sóng. Người đảo tính theo âm lịch:
| Mùa gió | Thời gian (âm lịch) | Bè kéo về |
|---|---|---|
| Mùa Bấc | Tháng 9 đến tháng 12 | Bãi Thiên Tuế (kín gió bấc) |
| Mùa Chướng | Tháng Giêng đến tháng 3 | Bãi Giếng |
| Mùa Nam | Tháng 4 đến tháng 8 | Bãi Bàng |
Dân bè có câu: “Cơn dông đằng đông, vừa trông vừa chạy.” Nhìn trời mà chạy bè. Khi gió một hướng thổi mạnh, mặt biển phía đón gió nổi sóng, bè để lại đó sẽ bị giật lồng, cá thoát ra ngoài, có khi mất cả lồng. Vậy nên tới mùa là cả làng lại kéo nhau về phía khuất gió.
Chuyện tưởng nhỏ mà quan trọng với khách. Nhiều người tra trên mạng một địa điểm, tới nơi thì bè đã dời đi chỗ khác từ mấy tháng trước. Sách hướng dẫn in sẵn một chỗ, nhưng thực tế bè nằm đâu thì chỉ người bản địa mới nói đúng theo mùa. Đây cũng là lý do đi làng bè nên có người đảo dẫn, để ra đúng nơi bè đang neo.
Cụm bè neo ở Bãi Bàng mùa gió Nam, khách chèo kayak và tắm quanh bè
Trên bè nuôi con gì
Các lồng bè ở Hòn Sơn nuôi nhiều loại, nhưng có mấy con chính:
Cá bóp (miền Bắc gọi là cá giò) là con chủ lực, cũng là con nuôi đầu tiên trên đảo hồi 2008. Cá bóp lớn nhanh, con thu hoạch có thể nặng vài ký tới trên chục ký. Cá bóp thiên nhiên và cá bóp nuôi khác nhau khá rõ về thịt, người ăn quen sẽ nhận ra.
Cá mú có nhiều loại: mú sao xanh, mú sao đỏ, mú hùm, mú cọp, mú beo, mú mỡ, mú sỏi. Cao sản và được giá nhất là mú sao xanh và mú sao đỏ. Đây là loại cá nhà hàng ưa chuộng, nuôi kỹ, giữ lâu.
Lồng bè Hòn Sơn có một ưu thế mà tôi hay khoe với khách: dòng nước ở đây chảy liên tục, không tù. Nước lưu thông tốt nên cá khỏe, ít bệnh, kháng bệnh hơn hẳn bè ở vùng nước kín. Con cá nuôi trong dòng nước động thịt cũng chắc hơn.
Ngoài cá, dưới bè bà con còn thả giữ hàu, nhum (cầu gai), tôm sú, những thứ lặn biển bắt về rồi thả vào lồng cho sống, để bán và phục vụ khách ăn tươi tại chỗ.
Từ bè nuôi cá thành bè du lịch
Bước ngoặt đến vào năm 2018. Du khách ra Hòn Sơn bắt đầu tò mò muốn ra tận bè xem cá lồng, rồi muốn chế biến ăn ngay tại chỗ. Ban đầu chỉ là vài đoàn nhỏ ghé chơi, dần dần thành nếp. Một số bè thấy vậy chuyển hẳn sang bè du lịch, vừa nuôi cá vừa đón khách.
Lý do chuyển hướng rất thật: bán trải nghiệm ổn định hơn bán cá thô. Nuôi cá là canh bạc giá, trúng thất theo mùa và theo thị trường. Còn khi đón khách ra bè cho cá ăn, câu cá, ăn hải sản tại chỗ, người chủ bè có được nguồn thu đều hơn, mà cũng giữ được cái nghề, cái nếp sống của mình. Bè Sea Mê của tôi đi theo hướng đó, vừa là bè nuôi cá thật, vừa là nơi đón khách.
Ra làng bè Hòn Sơn chơi được những gì
Đây là phần khách hỏi nhiều nhất. Tôi nói thẳng: ra bè không phải chỉ để đứng nhìn cá trong lồng. Ra bè là để nhúng mình vào cái đời sống trên mặt nước.
Cho cá ăn. Người chủ bè múc mồi thả xuống, cả lồng cá bóp lao lên đớp mồi ào ào, nước bắn tung. Trẻ con mê nhất khoản này. Chỉ một xô mồi mà cả nhà đứng cười.
Câu cá, câu cá không lưỡi. Khách cầm cần câu ngay trên sàn bè. Cá dày dưới lồng nên người không quen câu vẫn dính. Có kiểu câu cá không lưỡi, tự tay kéo dính con cá bóp 5 đến 7kg lên, cảm giác nặng trịch ở đầu tay mà không làm con cá bị thương. Khách lớn tuổi hay trẻ nhỏ đều chơi được.
Lặn xuống lồng bè bắt cá. Đây là trải nghiệm mạnh nhất. Khách mặc áo phao hoặc đồ lặn, tụt xuống ngay trong khoang lồng, tự tay chạm vào con cá đang bơi dưới đáy. Cả đội nhóm, cả gia đình cùng lặn, cùng rượt cá trong lồng. Cái cảm xúc lớn nhất, như tôi hay nói với khách, là chính bàn tay mình chạm được vào con cá dưới đáy biển. Không hồ bơi, không nhà hàng nào bán được khoảnh khắc đó.
Khách tụt xuống khoang lồng bè, tự tay bắt cá dưới đáy nước
Tắm biển và bơi SUP quanh bè. Nước quanh bè sạch, sâu vừa. Nhảy từ sàn bè xuống bơi, hoặc chèo SUP một vòng quanh làng bè, ngắm cả cụm bè nổi giữa biển.
Ăn hải sản vớt thẳng từ lồng. Đây là điểm tôi tự hào nhất. Chủ bè vợt con cá còn đang bơi lên, làm ngay trên bè. Từ lồng tới bàn ăn chỉ khoảng 20 phút. Tôi hay nói với khách: mình không chỉ ăn cá tươi, mình ăn cái khoảnh khắc, nhìn người ta vợt con mú sao còn vùng vẫy lên, rồi lát sau nó nằm trên đĩa trước mặt.
Nghe ngư dân kể chuyện đi biển. Người bám bè ở đây có người theo nghề vài chục năm. Chuyện họ kể về gió mùa, về cách nuôi cá bóp, về những đêm giữ lồng trong sóng, không sách nào có.
Tự tay bắt được con cá trong lồng, khoảnh khắc khách nhớ nhất chuyến đi
Giá ăn hải sản tại bè thay đổi theo từng mùa và từng bè. Hỏi trực tiếp khi đặt lịch ra bè để có giá chính xác theo ngày.
Đi làng bè cùng Giang trên bè du lịch Sea Mê
Trong các bè du lịch ở Hòn Sơn, tôi nói thật lòng: bè Sea Mê là nơi có trải nghiệm cảm xúc nhất, vì đây là lồng bè nuôi cá thật, không phải bè dựng lên để diễn cho khách chụp hình.
Ra bè Sea Mê, khách được sống trọn một buổi trên mặt nước: cho cá ăn, câu cá không lưỡi dính con cá bóp mấy ký, lặn xuống lồng tự tay bắt cá, nghe tôi và anh em ngư dân kể chuyện nghề từ góc nhìn người đã ở đảo hơn 30 năm.
Sea Mê còn có mấy thứ riêng mà chỗ khác không có. Có ly đá me chua ngọt, thức uống đặc trưng của bè, uống một ngụm giữa nắng biển là tỉnh cả người. Có phần thử kéo lưới, vá lưới, để khách biết cái tay người đi biển làm việc ra sao.
Đoàn khách chụp hình dưới bảng hiệu bè du lịch Sea Mê Hòn Sơn
Khác biệt lớn nhất khi đi cùng tôi là: tôi biết đúng mùa nào bè neo ở đâu, con nước hôm đó thế nào, ra giờ nào câu dính nhất. Không phải thông tin chép từ website, mà từ hơn 30 năm sống ở đây.
Muốn ra làng bè đúng con gió, cho cá ăn, lặn bắt cá và ăn hải sản vớt thẳng từ lồng thì để Giang đưa đi trên bè Sea Mê. Nhắn Zalo 0949 444 558 hoặc Messenger giangbiendao, Giang tư vấn lịch cho đoàn.
Về pháp nhân: hoạt động du lịch trên bè Sea Mê được xuất hóa đơn đầy đủ qua công ty Tam Anh 3A (LAMOSE®).
Câu hỏi thường gặp về làng bè Hòn Sơn
Làng bè Hòn Sơn có gì chơi?
Cho cá ăn, câu cá không lưỡi, lặn xuống lồng bắt cá, tắm biển, chèo SUP, ăn hải sản vớt thẳng từ lồng và nghe ngư dân kể chuyện đi biển.
Làng bè Hòn Sơn có từ năm nào?
Từ năm 2008, do anh Lý Hùng Tính đưa nghề nuôi cá bóp lồng bè về đảo đầu tiên, sau đó lan ra nhiều hộ. Cao điểm Hòn Sơn có trên 100 lồng bè, nay còn khoảng 50 (số liệu theo người dân đảo).
Ăn hải sản trên bè Hòn Sơn giá bao nhiêu?
Giá thay đổi theo mùa và loại hải sản, không cố định. Hỏi trực tiếp Giang khi đặt lịch để có giá chính xác theo ngày ra bè.
Làng bè Hòn Sơn ở đâu, đi thế nào ra?
Cách bờ 5 đến 10 phút thuyền. Vị trí đổi theo mùa gió: mùa Bấc ở Bãi Thiên Tuế, mùa Chướng ở Bãi Giếng, mùa Nam ở Bãi Bàng. Liên hệ tôi để biết đúng vị trí theo ngày đi.
Vì sao làng bè Hòn Sơn di chuyển theo mùa?
Để tránh sóng. Mỗi mùa gió thổi một hướng, bè phải kéo về phía khuất gió để lồng không bị giật, cá không thoát ra ngoài.
Trên bè nuôi con gì?
Cá bóp (cá giò) là con chủ lực, cùng nhiều loại cá mú (mú sao xanh, mú sao đỏ, mú hùm, mú cọp), thêm hàu, nhum, tôm sú thả giữ dưới lồng.
Có lặn bắt cá và tắm biển ở bè được không?
Được. Khách lặn xuống ngay trong khoang lồng tự tay bắt cá, hoặc nhảy xuống tắm, chèo SUP quanh bè. Nước quanh bè sạch, sâu vừa.
Về tác giả
Lý Minh Giang (Giang Biển Đảo) sinh sống và làm việc tại đảo Hòn Sơn hơn 30 năm. Từng nuôi cá lồng bè trước khi chuyển sang làm du lịch biển đảo. Chủ bè và tàu du lịch Sea Mê, chủ thương hiệu LAMOSE®. Người kết nối khách với ngư dân, người cao niên và người làm nghề thật trên đảo. Pháp nhân Tam Anh 3A (LAMOSE®) xuất hóa đơn đầy đủ. Triết lý “Cho là Nhận”, đón khách như người thân về nhà chơi. Theo dõi tại @giangbiendao trên mọi nền tảng.
Đọc thêm: Làng chài và chợ nổi Hòn Sơn | Tour Hòn Sơn 2N1Đ | Kinh nghiệm du lịch Hòn Sơn A-Z | Tất cả bài Làng chài Hòn Sơn | Liên hệ Giang
Muốn ra bè đúng con gió, lặn bắt cá và ăn hải sản vớt thẳng từ lồng thì để Giang đưa đi trên bè Sea Mê.
Nhắn Zalo ngay | Nhắn Messenger | Hotline: 0949 444 558 | Xem tour trọn gói